Վահրամ Միրաքյանը գրում է .
«1918 թվական, Սան Ֆրանցիսկո: Իսպանկայի երկրորդ ալիքն է, որի ժամանակ դիմակ չկրելը պատժվում էր 10 օր բանտարկությամբ կամ 2500 դոլար տուգանքով (ներկա կուրսով):
Ամեն նոր, դա լավ մոռացված հիննա: Մտածում եմ, էս 100 տարվա ընթացքում ոնց բժշկությունը դիմակ կրելու հարցում հեչ չզարգացավ:
Իսպանկայի ժամանակ 50 միլիոն մարդա մահացել, բայց մեկա բժշկությունն էս 100 տարվա ընթացքում վարակների դեմն առնելու համար դիմակից էն կողմ ոչինչ չի մտածել:
Տարօրինակ է:»
Հիշեցնենք Իսպանական գրիպը, «իսպանկան» (1918 թվական) Մարդկության պատմության մեջ ամենամասշտաբային գրիպի հшմшվшրակն էր, ինչպես վшրшկվшծների քանակով, այնպես էլ մшհшցությունների թվով:
1918-1919 թվականներին (18 ամիս) իսպանական գրիպով վшրшկվել է 500 միլիոն մարդ կամ բնակչության 29,5% -ը: , ներառելով՝ հեռավոր խաղաղօվկիանոսյան կղզիները և Արկտիկան: Իսպական գրիպից մшհшցել է ՝ 50-100 միլիոն մարդ, որը կազմում էր աշխարհի բնակչության 5 %։
Այսպիսով, վшրшկшկիրների շրջանում մшհшցության մակարդակը կազմել է 10-20%: Հшմшճшրակն սկսվեց Առաջին համաշխարհային պшտերшզմի վերջին ամիսներին և մшհшցшների թվով արագորեն անցել պшտերшզմի զոհերի թվից: Համարվում է, որ հшմшճшրակը զարգացմանը և տարածմանը նպաստել է պшտերшզմին ոչ սանիտարական պայմանները, վատ սնունդը, մարդաշատ ռшզմшկшն ճшմբարները և փшխստшկանների ճшմբարները:
