«Յանդեքսի» շուրջ ստեղծված խնդիրները ևս մեկ անգամ ուշադրություն են հրավիրում մի կարևոր հանգամանքի վրա՝ թվային դարաշրջանում կախվածությունը միայն գազի, նավթի կամ ռազմական մատակարարումների հարց չէ։ Այն կարող է թաքնված լինել նաև այն հարթակներում, որոնցից օգտվում ենք ամեն օր՝ հաճախ նույնիսկ չմտածելով, թե որտեղ են պահվում մեր տվյալները, ինչ ենթակառուցվածքներով են աշխատում ծառայությունները և ինչ կարող է տեղի ունենալ այդ համակարգերի խափանման դեպքում։
Ռուս-ուկրաինական պատերազմը վաղուց դուրս է եկել ռազմաճակատի սահմաններից։ Այն ազդում է տնտեսության, կապի, տեխնոլոգիաների և ենթակառուցվածքների վրա։ Իսկ երբ Հայաստանի համար կարևոր ծառայությունները կապված են այդ նույն միջավայրի հետ, արտաքին հակամարտության հետևանքները կարող են հասնել նաև մեր քաղաքացիներին։
Սա այն ռիսկն է, որը չի կարելի անտեսել։ Որովհետև խնդիրը միայն այն չէ, թե այսօր որ հավելվածը կաշխատի, իսկ որը՝ ոչ։ Խնդիրն այն է, թե որքանով է Հայաստանը պատրաստ նման խափանումներին և արդյոք ունի՞ այլընտրանքներ, որոնք թույլ կտան շարունակել բնականոն աշխատանքը՝ անկախ արտաքին հանգամանքներից։
Տարիներ շարունակ անվտանգությունը Հայաստանում հիմնականում քննարկվել է ռազմական ու քաղաքական համատեքստում։ Մինչդեռ ժամանակակից պետության դիմադրունակությունը չափվում է նաև նրանով, թե որքան անխափան են գործում կապը, տվյալների մշակումը, վճարային համակարգերը, էներգետիկան և հանրային ծառայությունները։ Եթե այս ոլորտներից որևէ մեկում առաջացած խնդիրը կարող է շղթայական ազդեցություն ունենալ մյուսների վրա, ապա կախվածությունն արդեն վերածվում է պետական ռիսկի։
Հայաստանին անհրաժեշտ է ոչ թե մեկ արտաքին կենտրոնից մյուսին անցնել, այլ կառուցել այնպիսի համակարգ, որտեղ որևէ երկրի, ընկերության կամ տեխնոլոգիական հարթակի խափանումը չի կարող կաթվածահար անել մեր առօրյան։ Դրա համար պետք են պահուստային լուծումներ, տվյալների պաշտպանության հստակ քաղաքականություն, ենթակառուցվածքների բազմազանեցում և սեփական տեխնոլոգիական կարողությունների զարգացում։
Ինքնիշխանությունը միայն սեփական որոշումներ կայացնելու իրավունքը չէ։ Այն նաև այդ որոշումներն իրականացնելու կարողությունն է՝ առանց ուրիշի համակարգերի կայունությունից մշտապես կախված լինելու։
Հայաստանի անվտանգությունը չի կարող սահմանափակվել սահմաններով։ Այն պետք է ապահովված լինի նաև թվային տարածքում։ Եվ որքան շուտ այս իրականությունը դառնա պետական ռազմավարության մաս, այնքան ավելի քիչ հավանական կլինի, որ ուրիշի պատերազմը կամ տեխնոլոգիական ճգնաժամը վերածվի մեր երկրի ներքին խնդրի։
